لطيفة تفصيلية وجه ذكر جملهء اين صفات بعد از ذكر اسم ذات جامع جميع صفات آنست كه كسى كه خلايق حمد و تعظيم او بجاى مىآورند ، بواسطهء يكى از چهار چيز است : يا بواسطهء كمالات ذاتيهء اوست ، اگر چه نظر احسان بايشان نكرده باشد يا بواسطهء احسانيست كه بايشان كرده باشد . يا بواسطه آنكه اميدوار بلطف و احسان اويند . يا بواسطهء خوفى كه از قهر و كمال قدرت و سطوت او دارند ، و اين جهات اسباب موجب حمد و تعظيم است . و مفاد اين كلام سعادت انجام آنست كه حضرت بارى تعالى - جلّ جلاله - خطاب مستطاب ببندگان خود نموده است به اين كه حمد و سپاس و ستايش مرا اگر از حيثيّت كمالات ذاتى و صفاتى ميكنيد « إِنِّي أَنَا اللَّهُ » و اگر از جهت احسان و تربيت و انعام مىكنيد « فأنا ربّ العالمين » و اگر بواسطهء اميد و طمع در آينده داريد « فأنا الرّحمن الرّحيم » و اگر بواسطهء خوف از كمال قدرت و سطوتست « فأنا مالك يوم الدّين » . و ليكن مقام اوّل مقام مقربان درگاه الهى و يگانگان بارگاه خدائى است ، چنانچه در كلام حقيقت انجام سيّد اوصياء عليه الصلاة و السلام واقع است كه « ما عبدتك خوفا من نارك ، و لا طمعا في جنّتك ، بل وجدتك أهلا للعبادة فعبدتك » . لطيفة استكشافيه اگر گويند كه وصف بارى تعالى بصفت « الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » و بودن اينها سبب استحقاق حمد و ثنا دلالت دارد بر اين كه صدور خير و لطف و ثواب و ساير آثار رحمت ازو بتفضّل است ، بايد كه فاعل مختار متفضّل باشد ، پس درين آيه ردّ بر فلاسفه‌ايست كه قائل بايجاب بارى تعالىاند ، و بر معتزله كه قايل بوجوب ايصال ثواب ببندگان در مقابل كردهاى ايشان‌اند اگر چه او را فاعل مختار ميدانند ، و